شاید با خواندن عنوان این مقاله برایتان سؤال پیش بیاید که آیا رنگهایی با نام «ایرانی» یا «پرشین» در جهان وجود دارند؟ در پاسخ باید بگوییم بله؛ در دنیای رنگها، ۹ رنگ وجود دارند که عنوان ایرانی یا پرشین را یدک میکشند. در هر جامعه و فرهنگی، هر رنگ برانگیزاننده، پیوندی صمیمانه با روح مردمان آن سرزمین دارد؛ همانطور که آبی لاجوردی آسمان، یادآور بیکرانگی، سخاوت و آرامش قلب است. به همین ترتیب، رنگ سفید زیگورات نماد راز، شفافیت و پاکی؛ سیاه نماد دنیایی نادیده؛ بنفش نماد زمین و دنیای زیرین؛ آبی تجسم جهان و در نهایت رنگ طلایی طاقها، یادآور نور خورشید است.
در واقع، رنگ، جاودانگی و زیبایی خورشید همواره کانون توجه مردمانی بوده که آن را به نماد مرکزی بناهای خود تبدیل کردهاند. ایرانیان نیز همواره مشتاق بودهاند تا این عنصر زیباییشناختی را در معماری اماکن مقدس اسلامی به نمایش بگذارند. ایران از دیرباز خاستگاه صنایع دستی بیشماری از جمله قالیبافی، کاشیکاری، سفالگری، میناکاری و ساخت زیورآلات فراوان بوده است که از طریق مبادلات تجاری به سرزمینهای بسیاری راه یافتهاند. از طریق همین داد و ستدها، دنیایی از رنگها نیز صادر شد که باعث شد این رنگها در جهان با نام ایرانی شناخته شوند. این رنگهای نمادین، معرف هنر غنی و روح صنعتگران و هنرمندان کشور ما هستند. در ادامه با رنگهای «پرشین» آشنا میشویم.
پیشنهاد نویسنده:
- رنگ سال 1405 چه رنگی است؟
- رنگ سال 2026 چه رنگی است؟
- رنگ سال 1404 چه رنگی است؟
- رنگ سال ۲۰۲۵
- رنگ سال 2023 چیست؟
- رنگ سال ۱۴۰۲ چه رنگی است؟
- رنگ سال 1401
- رنگ سال 2022
- تجهیزات محیط کار برنامه نویسی با رنگ سال 1400
رنگهای ثبت شده و رسمی ایرانی
رنگ آبی ایرانی اصلی (Persian Blue Proper)
آبی ایرانی به سه تنالیته عمده معروف است. وقتی این نام را میشنویم، ابتدا رنگ لاجوردی به ذهن میآید که از دوران باستان ماده اصلی نقاشی روی کاشی و نقاشی بوده است. این رنگ، رنگ اصلی کاشیهای بسیاری از مساجد و بناهای تاریخی است. در واقع، لاجوردی سنگی است که از معادن ایران و افغانستان استخراج، پودر و در رنگآمیزی کاشیها، کوزهها و گاهی الیاف فرش استفاده میشده است. اولین استفاده از نام آبی ایرانی (Persian Blue) در زبان انگلیسی به سال ۱۶۶۹ بازمیگردد. نام دیگر این رنگ، آبی کربنی یا شالی است.
رنگ آبی ایرانی متوسط (Medium Persian Blue)
این رنگ آبی به خانواده آبی لاجوردی یا شالی تعلق دارد، اما شدت رنگ آن کمتر است و رنگی خاکستری-آبی دارد. این رنگ در میان پارچهفروشان ایتالیایی به عنوان «آبی» شناخته میشود.
رنگ آبی تیره ایرانی یا نیلی ایرانی (Persian Indigo)
این رنگ از خانواده آبی ایرانی است و نام دیگر آن نیلی ایرانی یا ارغوانی نیلی است. اولین استفاده از اصطلاح نیلی ایرانی در انگلیسی به سال ۱۹۱۲ برمیگردد. این رنگ از آبی ایرانی تیرهتر است و به آن آبی تیره ایرانی یا لاجوردی پررنگ نیز میگویند. این رنگ کاربرد زیادی در کاشیکاری و سفالگری ایرانی دارد.
رنگ رز ایرانی (Persian Rose)
رز ایرانی در اصل رنگی از خانواده قرمز است. این رنگ ترکیبی از سرخابی و صورتی است و در لباسها و زیورآلات زنانه بسیار استفاده میشود. رز ایرانی رنگی است که از سال ۱۹۹۲ وارد زبان و ادبیات انگلیسی شده است. رز ایرانی از گل رز محمدی ایران الهام گرفته شده است.
رنگ صورتی ایرانی (Persian Pink)
صورتی ایرانی تنی از صورتی روشن و بنفش است. اولین استفاده ثبتشده از صورتی ایرانی به عنوان نام رنگ در انگلیسی در سال ۱۹۲۳ بوده است. این رنگ در کاشیهای دوره قاجار و همچنین در قالیبافی استفاده شده است.
رنگ سبز ایرانی یا فیروزهای (Persian Green / Turquoise)
سنگ فیروزه و رنگ فیروزهای در میان مردم ایران بسیار محبوب است. سبز ایرانی، سبز خاکستری تیره است که با آبی ترکیب شده است. رنگ سبز برخی از سفالهای ایرانی از این رنگ گرفته شده و رنگ ماده معدنی آن «مالاکیت» است. این رنگ در ایران بسیار محبوب است زیرا سبز نماد طبیعت، بهشت و تقدس است. اولین استفاده ثبتشده از سبز ایرانی به عنوان یک رنگ در انگلیسی در سال ۱۸۹۱ بوده که ناشی از معماری سنتی ایران است. این رنگ در معماری اماکن مذهبی، کاشیکاری، ساخت جواهرات و قالیبافی کاربرد دارد.
رنگ آلوی ایرانی یا خرمایی (Persian Plum / Maroon)
این رنگ به طور سنتی «آلوی ایرانی» نامیده میشود زیرا نمایانگر رنگ متوسط یک آلو است. این رنگ نشاندهنده رنگ آلو سیاه است. این رنگ که از ترکیب قهوهای و قرمز به دست میآید و به خانواده رنگهای زرشکی تعلق دارد، در فارسی «عنابی» نامیده میشود. این رنگ کاربردهای بسیاری در صنایع دستی ایران دارد.
رنگ قرمز ایرانی (Persian Red)
قرمز ایرانی خاک یا رنگدانهای نارنجی-قرمز عمیق است که از خلیج فارس و جزیره هرمز به دست میآید و ترکیبی از سیلیکات آهن و آلومینا با منیزیم است. به این رنگ، قرمز مصنوعی نیز میگویند. اولین استفاده ثبتشده از قرمز ایرانی به عنوان نام رنگ در انگلیسی به سال ۱۸۹۵ برمیگردد. در ایران به آن قرمز یا «دانهاناری» نیز میگویند. کاربرد اصلی رنگ قرمز ایرانی در سفالگری و قالیبافی است؛ فرش ایرانی در ذهن ما عمدتاً به رنگ قرمز یا لاکی است.
رنگ نارنجی ایرانی (Persian Orange)
در مورد تاریخچه رنگ نارنجی، همانطور که شنیدهایم، نارنج ابتدا از ایران از طریق جاده ابریشم به چین فرستاده شد. چینیها از طریق پیوند زدن آن، میوهای جدید و شیرین به نام پرتقال تولید کردند و بعدها این میوه از طریق پرتغال به ایران وارد شد. این رنگ مانند قرمز ایرانی، از خاک سواحل هرمز به دست میآید و حاوی پودر اکسید آهن است. نارنجی ایرانی، یک رنگ نارنجی متوسط است که معمولاً در فرشها و سفالهای ایرانی استفاده میشود. اولین استفاده ثبتشده از نارنجی ایرانی به عنوان نام رنگ در انگلیسی در سال ۱۸۹۲ بوده است.
با شناخت این رنگها و تاریخچه هر کدام، به اهمیت فرهنگ و هنر ایرانی در سراسر جهان پی میبریم. این رنگهای ایرانی در اطراف ما، در فرشهای ایرانی، کاشیهای سنتی و مدرن، جواهرات و صنایع دستی به وفور یافت میشوند و شاید تا به امروز از نام و اصالت آنها بیخبر بودهایم. در پایان میتوان تأکید کرد که مسجد ایرانی، بهویژه به لطف کاشیکاریها و رنگهایش، حیاطی دارد که نماد بهشت است، سقفی که به سوی آسمان دعوت میکند و طاقی که درخت زندگی را تداعی میکند. نماد شرق، یادآور دنیای ابدی است که توسط فیسلوفان و عارفان مسلمان توصیف شده است. این پوشش تغییرناپذیر بناهای مذهبی ایران، قویاً مرهون درک عرفانی از رنگها و هماهنگی تحسینبرانگیز و آسمانی آنهاست.